MANASTIRI SRBIJE

Fruškogorski manastiri, Lazarica, Ljubostinja,
Manasija, Mileševa, Ravanica, Žiča i Studenica

STRANA 1 | STRANA 2

4. Manasija

Manasija je zadužbina srpskog despota Stefana Lazarevića , podignuta i živopisana 1407.-1418.godine , poznata i kao Resava i kao Manasija. Smeštena je pored rečice Resave nedaleko od Despotovca i predstavlja jedan od poslednjih spomenika srpske srednjovekovne kulture. Opasana je zidom , sa 11 utvrđenih kula , danas najlepše sačuvano srednjevekovno utvrđenje.

Od osnivanja sve do Velike seobe Srba (1690.godine) bila je stecište učenih monaha , gde se negovala književnost i prepisivačka delatnost. Naročito plodan period je za vreme Konstantina Filozofa , biografa despota Stefana. Uticaj ove škole je vidan i van granica , u Bugarskoj ili Makedoniji. Manastir je rušen i od Turaka i Austrijanaca. Godine 1806. obnavlja ga i pokriva oborknez resavski Milija Zdravković. Crkva Sv. Trojice, sa osnovom u obliku razvijenog trikonhosa, ubraja se među najreprezentativnija zdanja moravskog graditeljstva. Međutim, fasadne dekoracije od kamenih tesanica su zadržale karakter raške škole.

Posebnu retkost u srpskoj srednjovekovnoj arhitekturi čini pod oblikovan u vidu mozaika. Slikarstvo, završeno 1418. godine, veoma je oštećeno u naosu, a samo u fragmentima sačuvano u priprati. Freske u Manasiji, zajedno sa onim u Kaleniću, najlepše su među moravskim spomenicima, a ubrajaju se u najbolje u starom srpskom slikarstvu uopšte. Pored monumentalno slikanih ratnika u pevnicama, naročito su lepi proroci, naslikani u kupoli, kao i idealizovana slika ktitora, despota Stefana Lazarevića koji prinosi model crkve Sv. Trojici. Pored manastirske crkve i utvrđenja, u Manasiji su delimično sačuvani ostaci stare trpezarije i biblioteke. U biblioteci se nalazila prepisivačka radionica u kojoj su rađene brojne knjige za crkvene potrebe. "Resavsko pisanje" je bilo veoma cenjeno i dugo je služilo za uzor kasnijim prepisivačima


5. Mileševa

Nalazi se u dolini reke Mileševe, 5 km istočno od Prijepolja. Kralj Vladislav Nemanjić, unuk Nemanjin i sin Stefana Prvovenčanog, podigao je u trećoj deceniji 13. veka manastir Mileševu sa crkvom Vaznesenja Hristovog. Mileševa je jedno od najznačajnijih duhovnih i umetničkih središta srpskog naroda. Veliku popularnost u narodu manastir je stekao posle prenošenja moštiju Sv. Save iz Trnova 1236. godine. 1595. godine Turci su odneli mošti u Beograd i spalili ih na Vračaru.

U Mileševi je 1377. godine Tvrtko Kotromanić krunisan za kralja Bosne i Srbije, a 1446. godine Stefan Vukčić Kosara dobio je titulu hercega od Svetog Save. Turci su više puta spaljivali manastir, ali uprkos tome Mileševa je razvila bogatu kulturnu delatnost. U 16. veku u manastiru je radila štamparija u kojoj su štampane liturgijske knjige. 1688. godine manastir je osetno stradao, a 1782. godine izgorele su manastirske ćelije i sve ikone. Mileševa je imala dve velike obnove, prvu za vreme patrijarha Makarija u 16. veku, a drugu 1863. godine, kada je crkva dobila današnji izgled.

Crkva Vaznesenja je građevina raške škole, jednobrodne osnove, ima trodelni oltarski prostor, kupolu podignutu na preseku broda i pevničkog transepta i pripratu. Spoljna priprata sa bočnim kapelama Sv. Đorđa i Sv. Dimitrija podignuta je oko 1236. godine. Pre 1228. godine naos i priprata ukrašeni su freskama izvanredne lepote. Portreti kralja Vladislava, Simeona Nemanje, Sv. Save, Stefana Prvovenčanog i kralja Radoslava, kao i Beli anđeo na Hristovom grobu predstavljaju remek dela srpske i evropske umetnosti 13. veka. Takođe, portreti Nemanjića, kao tipično srpska vladarska kompozicija je u Mileševi naslikana po prvi put, a postaće nezaobilazna u kasnijim slikarskim kompozicijama u crkvama Srbije. Živopis u spoljnoj priprati i kapelama nastao je oko 1236. godine. Oštećeno u turskim razaranjima, mileševsko slikarstvo obnavljano je u 16. i 17. veku. Konzervacija slikarstva izvršena je pedesetih godina 20. veka, a obimna arheološka istraživanja, konzervacija i prezentacija arhitekture završeni su 1996. godine.


6. Ravanica


Manastir Ravanica je zadužbina srpskog kneza Lazara, smeštena nadomak Ćuprije, a podignuta je oko 1375.godine. Po pogibiji kneza Lazara na Kosovu 28. juna 1389. i prenosa njegovih moštiju u Ravanicu, ovo postaje mesto hodočašća. Kao značajno kulturno i prosvetiteljsko mesto u tadašnjoj Srbiji, manastir je nekoliko puta paljen, i to 1396., 1398. i 1436. godine. U vreme Kočine krajine 1686-1687.god. uništeni su i zgrade i konaci i utvrđenja , kaluđeri delom pobijeni , a preživeli , sa moštima Svetog kneza Lazara , priključili se Velikoj seobi Srba , pod Arsenijem Čarnojevićem.

Nakon nekoliko godina, noseći mošti stigli su u manastir Vrdnik , koji je potom prozvan Nova Ravanica. Stradala je Ravanica i za vreme Prvog srpskog ustanka , više puta. U vreme igumana Dionisija se zanavlja i podiže konak , 1850.god. Tokom II svetskog rata ponovo je stradao , iguman manastira Makarije, streljan je 1943.god. u Jajincima. U sastavu ovog manastira je i manastir Sveta Petka, sa crkvom posvećenom Prepodobnoj Paraskevi , (u Donjoj Mutnici) u kojoj se sestrinstvo manastira brine o hendikepiranoj i napuštenoj deci. Po svojim arhitektonskim i likovnim obeležjima ravanička crkva je rodonačelnik novog stila umetnosti moravske škole. Crkva predstavlja originalno arhitektonsko rešenje nastalo spajanjem svetogorske tradicije trolisne osnove i modela upisanog krsta sa pet kupola, odomaćenog u vreme kralja Milutina.

Trolisna osnova je postala uzor u daljem razvoju prostorne koncepcije hramova. Crkva je zidana naizmeničnim redovima kamena i opeke, ukrašena je keramoplastičnim dekorativnim elementima i bogatom reljefnom plastikom. Na freskama, koje su ostale očuvane u oltarskom i glavnom unutrašnjem prostoru crkve, zapažaju se izvesne novine vezane za sheme u izboru tema i ciklusa (Veliki praznici, Hristova stradanja, Čuda i parabole), koje će postati pravilo u oslikavanju potonjih hramova moravske Srbije. U kupolama su slike Hrista, Bogorodice, nebeskih bića i proroka, u oltaru su predstave Hristovog stradanja i inkarnacije, dok su u naosu ciklusi Velikih praznika, Čuda i parabola i sveti ratnici i monasi.


7. Žiča

Manastir Žiča nalazi se u selu Kruševici, na putu između Kraljeva i Mataruške Banje. Zadužbina je kralja Stefana Prvovenčanog. Gradnja glavne manastirske crkve posvećene Hristovom Vaznesenju započeta je oko 1206. godine, a završena pre 1217. godine, kada je ktitor dobio kraljevsku krunu iz Rima. Po povratku Svetog Save iz Hilandara, oko 1208.godine, počinje podizanje ovog manastira. Nakon dobijanja samostalnosti Srpske Crkve, posle 1219.godine, radovi na crkvi se ubrzavaju i Žiča postaje prvo sedište Srpske arhiepiskopije.

Ovde je Sv. Sava, kao prvi arhiepiskop nezavisne srpske crkve, koja je stekla samostalnost 1219. godine, postavio sedište srpske crkve, krunisao svog brata za kralja i posvetio episkope novoosnovanih eparhija. Tu su krunisani i Stefanovi naslednici, sinovi Radoslav i Vladislav, rukopoložen je arhiepiskop Arsenije, prvi naslednik Sv. Save na čelu srpske crkve. Krajem 13. veka manastir je stradao i početkom sledećeg veka obnavlja ga kralj Milutin. U vreme turske vlasti Žiča je nekoliko puta opustošena i obnavljana, a današnji izgled rezultat je velikih restauratorskih zahvata između 1925. i 1935. godine i krajem osamdesetih godina. Po svojoj arhitekturi Žiča pripada raškoj školi, a fasade su crvene boje po ugledu na svetogorsku arhitekturu.

U veoma oštećenom zidnom slikarstvu raspoznaju se tri hronološko-stilske celine. Prvu čine freske nastale posle sticanja crkvene nezavisnosti, a autori su bili carigradski majstori. Drugu celinu čine slabo očuvane freske u kapeli kule, nastale početkom četvrte decenije 13. veka. Najznačajniju celinu čine freske nastale između 1309. i 1316. godine, koje se nalaze u glavnom delu crkve, a čine ih tematske celine: Veliki praznici, Scene iz života Hrista, stojeće svetiteljske figure i njihova poprsja. Autori ovih fresaka su majstori poznate slikarske radionice kralja Milutina, čija su dela i freske u Starom Nagoričanu, Bogorodici Ljeviškoj u Prizrenu i Kraljevskoj crkvi u Studenici. Istočno od glavnog manastirskog hrama nalazi se crkva Sv. Teodora Tirona i Teodora Stratilata, iz 14. veka, jedina još očuvana građevina srednjovekovnog manastirskog kompleksa, jednostavne arhitekture i plemenitih proporcija, obnovljena krajem


8. Studenica

Manastir Studenica je jedan od najvećih i najbogatijih manastira Srpske pravoslavne crkve.Utvrđeni zidovi manstira okružuju dve crkve: Bogorodičnu crkvu i Kraljevu crkvu (crkvu svetih Joakima i Ane), obe izgrađene od mermera. Kompleks manstira uključuje i Crkvu Nikoljaču, malu jednobrodsku crkvu, koja je inutra oslikana freskama iz 12. ili početka 13. veka. Između Crkve Nikoljače i Kraljeve crkve se nalaze temlji crkve posvećene Svetom Jovanu Krstitelju.

Manastir je poznat po svojoj kolekciji fresaka iz 13. i 14. veka. UNESKO je 1986. uvrstio Studenicu u listu Svetske baštine. Manastir Studenica je posvećen Uspenju presvete Bogorodice. Prva faza radova je završena u proleće 1196, kada je Stefan Nemanja prepustio presto svom sinu Stefanu Prvovenčanom i povukao se u svoju zadužbinu. Nemanjin treći sin Sava Nemanjić je preneo mošti Svetog Simeona u Studenicu gde su i dan danas. Pod Savinim starateljstvom, Studenica je postala politički, kulturni i duhovni centar srednjovekovne Srbije. Uz ostala svoja dela, Sava je napisao Studenički tipik, u kom je zadao ustrojenje monaškog života u manastiru Studenica.

U Žitiju SV. Simeona Nemanje, opisao je život svog oca Nemanje (Sv. Simeona) ostaviviši izvore o duhovnom i monaškom životu u njegovom vremenu. Studenica je uživala pažnju i drugih članova dinastije Nemanjića. Kralj Radoslav je 1245. dodao crkvi pripratu, a kralj Milutin je sagradio malu crkvu posvećenu svetim Joakimu i Ani. Prva značajna restauracija je izvršena 1569, kada su freske Bogorodičine crkve ponovo naslikane. Početkom 17. veka, požar i zemljotres su oštetili manasti, a istorijski dokumenti i značajni delovi umetničke baštine su uništeni i izgubljeni zauvek.

STRANA 1 | STRANA 2

Question:office@BeoAssistant.com Telephone: +381 60 55 45 001; +381 60 55 45 002
Copyright © BeoAssistant 2010 All rights reserved. Design byTT Group