MANASTIRI SRBIJE

Fruškogorski manastiri, Lazarica, Ljubostinja,
Manasija, Mileševa, Ravanica, Žiča i Studenica

STRANA 1 | STRANA 2

1. Fruškogorski manastiri

Smešteni su na padinama Fruške Gore, u oblasti Srema. Manastiri su podignuti u kasnom srednjem veku, kada se težište srpske kulture pod naletom Turaka premestilo u ondašnju južnu Ugarsku. Burna istorija, arhitektonska i likovna lepota i naročito uloga duhovnog središta srpskog naroda, doprineli su velikom značaju fruškogorskih manastira u kulturno-istorijskom nasleđu Srbije.

Na Fruškoj Gori je do 1941. godine bilo 17 manastira: Krušedol, Novo Hopovo, Staro Hopovo, Grgeteg, Velika Remeta, Mala Remeta, Sremska Ravanica, Jazak, Šišatovac, Petkovica, Bešenevo, Divša, Kuveždin, Rakovac, Beočin, Privina glava i Fenek. Većina manastirskih crkava sagrađena su pod uticajem moravske i raške graditeljske škole, a vremenom su radikalno rekonstruisani. Prilikom obnove, crkve su dobile visoke višespratne zvonike sa baroknim oblicima i plastikom, a u unutrašnjosti - velike i složene barokne ikonostase, koje su oslikali najbolji srpski slikari tog vremena. Za vreme Drugog svetskog rata više manastira je pretvoreno u ruševine, u nekim su oštećeni ili potpuno uništeni živopis i ikonostasi, a većina riznica je opljačkana.

Novo Hopovo

Još 1555. godine u stariju crkvu Novog Hopova donete su mošti čuvenog sv. ratnika Teodora Tirona, čime joj je osigurano posebno mesto među fruškogorskim manastirima. Nova crkva Sv. Nikole sagrađena je 1576. godine, a ktitori su bili Lacko i Marko Jovšić iz Gornjeg Kovina. Hram je trikonhalne osnove sa kupolom i prostranom pripratom. Posebnu lepotu daje joj neobično i originalno dvanaestrano kube, opasano stubićima.

Osobeno rešene kupole, opervažene vitkim kolonetama, svedoči o inventivnosti majstora novog doba. Fasade su dekorisane u duhu moravske stilske škole. Zidno slikarstvo u crkvi nije nastalo istovremeno. Crkvu su oslikali grčki majstori 1608. godine, a pripratu 1654. godine. Starije slikarstvo izuzetne je vrednosti i svedoči o tome da se postvizantijsko slikarstvo još zadržalo, a ovde je bilo pod uticajem fresaka Svete gore i italo-kritske škole. Priprata je jedinstvena po stojećim figurama u dve zone i retko prikazivanim ciklusima apostolskih stradanja. Slikanu dekoraciju ikonostasa je izveo 1776. godine Teodor Kračun. U II svetskom ratu gotovo je uništen, kao i veliki deo konaka, zvonik i deo crkve.

Staro Hopovo


Ovaj metoh velikog manastira Hopovo prvi put se pominje 1541. godine, mada je osnovan krajem 15. veka ili početkom 16. veka. Nalazi se na istočnoj strani Fruške Gore, 2 km severoistočno od Novog Hopova.

Podignuta je 1752. godine na mestu prvobitne hopovske crkve od brvana, koja je stradala u zemljotresu. Crkva, posvećena Sv. Pantelejmonu, je jednobrodna, pravougaona građevina, sa spolja petostranom, a iznutra polukružnom oltarskom apsidom i visokim desetospratnim kubetom. Ikonostas s kraja 18. veka oštećen je u Drugom Svetskom ratu.

Grgeteg

Manastir Grgeteg sa crkvom posvećenom Sv. Nikoli smešten je na južnoj padini Fruške Gore. Po predanju, sagradio ga je despot Vuk Branković (Zmaj Ognjeni Vuk) za svog slepog oca, hilandarskog monaha Grgura, po kome je manastir i dobio ime. Prvi istorijski podaci o manastiru nalaze se u turskim dokumentima iz sredine 16. veka. Zapušten pre Velike seobe, obnovljen je početkom 18. veka zahvaljujući mitropolitu Isaiji Đakoviću. Barokni izgled crkva je dobila između 1766. i 1771. godine, a opsežna obnova izvedena je krajem 19. veka pod rukovodstvom Hermana Bolea, zagrebačkog aritekte. Na mesto starije zidane ikonostasne pregrade, postavljena je manja, mermerna, sa ikonama Uroša Predića.

Manastirska crkva je jednobrodna građevina sa polukružnom oltarskom apsidom i pravougaonim pevničkim prostorima. Kupola iz 18. veka je uklonjena u poslednjoj obnovi, kada se insistiralo na preglednosti i simetričnosti u unutrašnjosti i fasadama hrama. Konaci koji okružuju crkvu sa četiri strane i ikonostas kapele u zvoniku, rad Pjera Križanića, nastradali su za vreme Drugog svetskog rata.


Krušedol

Jedan od najznačajnijih srpskih manastira osnovali su despot Đorđe Branković (potonji monah Maksim) i njegova majka Angelina (žena slepog Stefana Brankovića), a u njemu počivaju posmrtni ostaci mnogih glasovitih Srba Smatra se da je njegova izgradnja započela oko 1509. godine. Manastir je tek delimično završen oko 1513. godine, a uz veliku pomoć ruskog velikog kneza Vasilija Jovanovića i vlaškoga vojvode Jovana Wagoja Basarabe. Prilikom povlačenja Turaka iz Srema 1716, manastirski konaci su oštećeni, a crkva spaljena. Obnavljanje manastira je počelo 1721. i završeno krajem šeste decenije 18. veka. U crkvi postoje dva sloja zidnog slikarstva. Stariji sloj su freske, slikane između 1543. i 1546, a drugi sloj su uzane zidne slike koje su nastale između 1750. i 1756. Na zapadnoj fasadi crkve je freska sa predstavom strašnog suda, nastala krajem XVII veka.

Ikonostas je komponovan od ikona iz četiri perioda. Najstarije su ikone apostola sa Hristom, Bogorodicom i sv. Jovanom Krstiteljem, rad iz polovine XVI veka. U Drugom svetskom ratu, manastir nije razoren, ali je opljačkana bogata i vredna manastirska riznica. U crkvi su smešteni ostaci moštiju svetih Brankovića, tj. despota Đorđa Brankovića (monah Maksim) i njegovih roditelja Angeline i slepog Stefana Brankovića. U manastirskoj crkvi leže i posmrtni ostaci mnogobrojnih značajnih Srba. Između ostalih tu su sahranjeni patrijarh Arsenije III Čarnojević, mitropolit Isaija Đaković, patrijarh Arsenije IV Jovanović Šakabenta, grof Đorđe Branković, vojvoda Stevan Šupljikac, knjeginja Ljubica Obrenović i kralj Milan Obrenović.

2. Lazarica

U nekadašnjoj prestonici kneza Lazara, Kruševcu, nalazi se manastir Lazarica, sa crkvom posvećenom Sv. Stefanu, koja je podignuta najverovatnije između 1377. i 1380. godine. Hram pripada prvoj fazi moravske škole i poslužio je za uzor mnogim kasnijim crkvama. Crkva u osnovi ima sažet trikonhos sa kubetom nad centralim delom, koje nose pilastri, prislonjeni uza zid i istovremeno građeni pripratom, iznad koje se uzdiže četvrtasta kula, nešto niža od kubeta, čija prava funkcija nije pouzdano utvrđena. Naročito je naglašena njena vitkost i u samoj konstrukciji građevine i u dekorativnim elementima. \

Crkva je zidana po vizantijskom modelu, naizmeničnim smenjivanjem horizontalnih redova kamena i opeke, tako da spolja crkva deluje živopisno sa svojom crveno-belom fasadom. Na prozorima, portalima i rozetama, nalazi se vešto rezana plitka dekorativna plastika. Po svemu sudeći, živopis prvobitno nije ni postojao, a crkvu je oslikao zograf Andra Andrejević tek između 1737-1740. godine, od čega su sačuvani samo fragmenti. Ikonostas iz 1844. godine očuvan je u celini. U poslednje vreme oko crkve se vrše obimna arheološka iskopavanja. Otkopani su temelji mnogih građevina starog grada, od kojih je najbolje očuvan ostatak visoke kule.

3. Ljubostinja

Manastir Ljubostinja sa crkvom Uspenja Bogorodice, zadužbina kneginje Milice, podignut je krajem 14. veka. Jedan je od najznačajnijih spomenika moravske škole. Arhitekta je bio Rade Borović, poznati Rade Neimar iz narodnih pesama, koji je svoje ime uklesao na pragu unutrašnjeg portala. Tokom turske okupacije Ljubostinja je bila jedno od središta levačkog kraja. Više puta je obnavljana - u 17. veku arhitektura, krajem 18. veka živopis, a od 1851. godine dodatno je izmenjen prvobitni izgled građevine. Manastirska crkva je tipičan spomenik moravske graditeljske škole. Ima osnovu u obliku razvijenog trikonhosa, sa kupolom oslonjenom na četiri slobodna stupca.

Zidana kamenom peščarom, crkva ima fasade koje su raščlanjene po vertikali i horizontali. Plastične fasadne dekoracije sastoje od skulpturalnog ukrasa, raspoređenog na prozorima, okvirima portala rozetama i drugim delovima. Ljubostinjska plastična dekoracija čini jedinstvo sa arhitekturom crkve i sadrži simbolički smisao koji još nije dovoljno istražen. Prvobitno slikarstvo koje je naručila kneginja Milica, sačuvano je u tamburu kubeta, a kasnije je doslikano, najverovatnije oko 1415. godine, što se može zaključiti na osnovu ktitorskih i vladarskih portreta. Potpisao ga je slikar i jeromonah Makarije. Ikonostas u manastirskoj crkvi oslikao je 1822. godine Nikora Marković. Stariji konak koje se nalazi na zapadnoj strani manastira je monumentalna građevina iz vremena kneza Miloša Obrenovića.

STRANA 1 | STRANA 2

Question:office@BeoAssistant.com Telephone: +381 60 55 45 001; +381 60 55 45 002
Copyright © BeoAssistant 2010 All rights reserved. Design byTT Group